Hermálaútgjöld ESB munu meira en fjórfaldast
—

Áætluð úgjöld Evrópusambandsins til hermála munu aukast um meira en 400 % ef svo fer sem horfir í næstu fjárhagsáætlun þess 2028-34. 

Frjáls félagasamtök og friðarhreyfingar í Evrópu hvetja Evrópuþingmenn og embættismenn Evrópusambandsins til að fella tillögu um stóraukin útgjöld til hermála í næstu fjárhagsáætlun og fjárfesta í stað þess í samfélagslegu öryggi fyrir borgarana.

*****

„Öryggi fyrir Hverja“

Evrópusambandið ætlar að rúmlega fjórfalda útgjöld til hermála í fjárhagsáætlun sinni 2028-2034 frá þeirri síðustu.  Útgjöld til velferðarmála, heilbrigðismála og umhverfismála verða skorin niður á móti. Ennfremur verður stuðningur til landbúnaðarmála skorinn niður. 

Þetta segja Evrópsku friðarsamtökin gegn vopnaviðskiptum (The European Network Against Arms Trade, ENAAT) sem hafa yfirfarið útgjaldaliði í næstu fjárhagsáætlun sambandsins. Samtökin segja að Evrópusambandið ætli að nota milljarða af skattfé til að styðja hergagnaiðnaðinn. Hér sé um að ræða stórfelld umskipti frá samfélagslegum verkefnum til hernaðarlegra verkefna og mundi gera Evrópusambandið að hernaðarlegri valdablokk, segja samtökin. 

Samfélagsleg verkefni eiga líka í auknum mæli að taka mið af hernaðarlegu notagildi. Innviðaverkefni eins og samgönguleiðir og –tæki, eiga t.d. að geta flutt hermenn og skriðdreka ef til stríðs kemur, í stað þess að miðast eingöngu við almannaþjónustu. 

Evrópusambandið ætlar að veita 131 milljarð Evra úr samkeppnissjóði, sem er eyrnamerktur til hergagnaiðnaðar og geimhernaðar. Það er fimm sinnum meira en í dag er veitt til hergagnaiðnaðarins. 

Auk þess mun hergagnaiðnaðurinn fá aðgang að sjóðum og styrkjum sem áður voru eingöngu ætlaðir borgaralegum verkefnum. 

Stórir sjóðir sem áður voru ætlaðir landbúnaði og félagslegum verkefnum og loftslags- og umhverfismálum skreppa saman eða eru sameinaðir öðrum. 

Vöxtur og áætlaður vöxtur herútgjalda ESB á 7 ára tímabilum

Mark Akkerman frá samtökunum „Stop Wapenhandel“ (með aðsetur í Hollandi) telur, að með hervæðingunni sé Evrópusambandið að stuðla að ofbeldisfyllri heimi og auknu misrétti. Hervæðingin, ásamt viljaleysi til diplómatískra samskipta, auki hættu á að stríð brjótist út og hafi einnig mikil áhrif á aukningu gróðurhúsalofttegunda. Þetta sé blindgata sem Evrópusambandið ætti að vinna gegn og þvert á móti að nota þetta fjármagn til að styðja við verkefni sem stuðla að friði, réttlæti, velferð og umhverfisvernd.

Til að einfalda framkvæmdir í þágu hernaðar, er Evrópusambandið ennfremur að draga úr eftirliti og hindrunum við þróun og sölu vopna og hernaðartækni, beinlínis til að þjóna hergagnaiðnaði, hvers afurðir eru þegar notaðar í stríðum, þjóðarmorði og mannréttindabrotum víða um heim.  

Mark Rutte, framkvæmdastjóri Nató, hvatti til þess í ræðu á Evrópuþingi að Evrópulönd veittu meira fé til hermála, sem hann viðrkenndi að yrðu á kostnað eftirlauna, heilbrigðismála og velferðarmála. 

Þann 14. júní 2026, mótmæltu yfir 12.000 manns í Brussel og slagorðið var „Welfare not Warfare„. Daginn eftir komu saman 70 fulltrúar grasrótarhreyfinga, friðarsamtaka, verkalýðsfélaga og sérfræðinga um friðarmál, loftslagsmál, heilbrigðismál, félagslegt réttlæti og mannúðarmál, til að ræða áhrif aukinna útgjalda til hergagnaiðnaðar á kostnað velferðarmála.

55 friðarsamtök í Evrópu hafa nýlega sent yfirvöldum í Evrópusambandinu og Evrópuþinginu bréf þar sem þessum gífurlegu umskiptum er mótmælt. Þau óttast að hervæðing Evrópusambandsins muni hafa alvarlegar afleiðingar, bæði fyrir sambandið sjálft og umheiminn.

Samtökin skora á Evrópuþingið og yfirstjórn Evrópusambandsins að:

1. Hætta við að verja 131. milljarði Evra úr samkeppnissjóði til varnar-,  öryggismála og geimhernaðar í fjárhagsáætlun 2028-2034 og draga úr öðrum útgjöldum til hervæðingar.

2. Veita fjármunum til heilbrigðismála, húsnæðismála, menntunar, umönnunar, umhverfis- og loftslagsmála, aðgerða gegn fátækt og rasisma og til jafnréttismála, friðarmála og alþjóðasamvinnu.

3. Verja borgaralega sjóði Evrópusambandsins gegn því að verða yfirteknir af hervæðingarmálum og beina fjármunum þeirra í staðinn til þeirra málefna sem þeir voru ætlaðir. 

4. Setja ramma og reglur um styrkveitingar til að koma í veg fyrir að almannafé renni til fyrirtækja sem eru blönduð í stríðsglæpi, valdarán, þjóðarmorð, eyðileggingu umhverfisins eða alvarleg mannréttindabrot.

5. Auka styrkveitingar til diplomatiskra samskipta, samningaviðræðna, friðarmála og stuðnings við borgaraleg verkefni í stað þess að forgangsraða í þágu hernaðar og vopnaframleiðslu. 

Samtökin segja að meiri fjárveitingar til hermála muni ekki leysa félagsleg, fjárhagsleg, umhverfis- eða pólitísk vandamál heldur auka þau.

Heimildir: 

NGOer protesterer mod militariseret eu budget. Invester i ægte sikkerhed ikke krig – Arbejderen, 23. Júlí 2026.

“Security for Whom?” Civil society organisations from across the spectrum urge EU decision-makers to reject the military budget surge and invest in human security instead – Transnational Institute, 2026.