Hvernig samvinnurekstur opinberar sjúklegt eðli efnahagskerfisins
—

Jón Karl Stefánsson
18. ágú, ’26

Ímyndum okkur að samfélaginu í heild tækist að finna einfaldar leiðir til að komast af með minni neyslu á orku og vörum en það gerir í dag. Félagar í samvinnufélögum myndu til dæmis deila með sér þvottavélum, kaffivélum, bókum, mat, verkfærum o.s.frv. í stað þess að allir þyrftu að kaupa sér eigin. Þetta myndi þýða að við þyrftum að kaupa margfalt minna af vörum. Um leið myndum við nýta mat og vörur betur. Það að nýta hlutina vel er sparnaður í stóru samhengi. Við þyrftum að vinna minna og héldum eftir meiru fé. Við þyrftum ekki að taka jafn mikið af bankalánum, né sækja um styrki. Í öllum eðlilegum skilningi er þetta algerlega jákvætt. 

En þetta hentar kerfinu sem við búum við ekki. Ef samfélagið í heild myndi neyta margfalt minna, taka minni lán, vinna minna og spara, myndi þetta leiða til neikvæðs hagvaxtar. Fyrirtæki myndu selja minna af vörum og fá minni tekjur. Þau gætu þá síður staðið skil við “skuldbindingar” sínar. Lánadrottnar myndu hakka í sig það sem þeir gætu, en þurft að verða fyrir fjárhagslegu tapi fyrir því sem ekki næðist inn.  Gjaldmiðillinn myndi falla í verði og bankar myndu lenda í vandræðum. Það yrði ein heljarinnar efnahagskreppa sem ekki sæi fyrir endann á.

Er það ekki afbrigðilegt kerfi sem berst hreinlega gegn sparnaði og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda? Ef betri nýting, sparnaður og samvinna leiddu til þess að við þyrftum að neyta og vinna minna, en það kallaði jafnframt fram efnahagskreppu, stæðum við frammi fyrir tveimur kostum: a) að hætta að spara, auka neyslu og vinnu og ganga æ hraðar á náttúruna; eða b) að henda núverandi fjármálakerfi endanlega á haugana. Hvorn kostinn myndum við velja?

Það er ekki hægt að gera umbætur á þessu kerfi, vegna þess að þetta er beinlínis grundvöllurinn fyrir því. Hin heilaga þrenning þess er einkaeign á framleiðslutækjunum, gróðasókn og neysla. Að losa okkur við þessa hluti er að drepa sjálft kerfið. Tal um umbætur á því er leið til að halda því lifandi. Umræðum um að byggja samfélagsformið upp á grundvelli þeirra sjónarmiða sem við trúum á í raun og veru; Raunverulegt einstaklingsfrelsi, samvinna, réttlæti og sátt við náttúruna, er haldið frá. Rætt um það sem barnaskap. En við munum þurfa að taka upp umræðuna fyrr eða síðar. Auðlindir heimsins og þol manneskjunnar eru ekki óþrjótandi.

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Þórarinn Hjartarson

Í fyrri grein, Hver á þetta stríð í Úkraínu?, voru skoðaðar rætur og upphaf Úkraínustríðsins. Við vorum komin fram í apríl 2022. Atburðarásin fram …

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.