Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?
—
Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir sömu árás, að sögn CERT-IS, netöryggissveitar stjórnvalda. Þremur vikum fyrr, eða 12. október, höfðu mörg hundruð franskar matvöruverslanir þurft að farga öllum matvælum úr sínum kælum og frystum eftir sams konar árás. Tjónið hleypur á milljónum evra.
Stjórnbúnaður kælanna, að mestu frá danska fyrirtækinu Danfoss, stóð opinn á netinu svo að verktakar sem sjá um viðhald gætu breytt stillingum án þess að mæta á staðinn. Hugbúnaðurinn var gamall og lykilorðið var í sumum tilfellum dagsetningin þann daginn, að sögn RTÉ. Magni Reynir Sigurðsson, forstjóri CERT-IS, sagði við RÚV að árásirnar væru „tiltölulega einfaldar í framkvæmd“ og „á færi margra“. Við Vísi sagði hann að þetta gæti allt eins hafa verið unglingur sem leiddist, glæpahópur eða aðgerðasinnar.
Engin staðfesting eða rannsókn liggur fyrir
Strax 12. október lauk RÚV frétt sinni um frönsku árásirnar á því að Macron hefði „fyrirskipað aðgerðir til að koma í veg fyrir að Rússar geti truflað mikilvæga innviði með netárásum“, þótt engin opinber aðili hefði þá tengt Rússa við kælana. Vísir taldi 15. október upp nokkrar tilgátur „frá óvinveittum ríkjum eins og Rússlandi, sem hefur staðið fyrir aragrúa skemmdarverka í Evrópu, til stúdentamótmælenda sem fara nú mikinn í Frakklandi“.
Tveir hópar sem kalla sig NoName057(16) og Z-Pentest lýstu yfir ábyrgð á Telegram, en eyddu færslunum skömmu síðar. BBC greindi frá því 4. nóvember að netöryggisfyrirtæki sem rannsaka málið taki yfirlýsingunum með fyrirvara og að ekkert ríki hafi gefið út formlega niðurstöðu um hver beri ábyrgð.
Þann 3. nóvember birti SentinelLABS, rannsóknardeild bandaríska netöryggisfyrirtækisins SentinelOne, mat á árásunum sem víða hefur verið vitnað til. SentinelOne er fyrirtæki sem selur öryggishugbúnað, stofnað af ísraelskum frumkvöðlum. Í matinu kemur fram að ábyrgð á atvikunum í Evrópu hafi ekki verið staðfest.
Það er ekki útilokað að Rússar eða rússneskir hópar séu sekir en hingað til hafa ekki komið fram neinar sannanir sem benda til þess. Aðeins getgátur. Yfirlýsing á Telegram er ekki sönnun. Þjóðerni árásaraðilanna, ef það lægi fyrir, væri heldur ekki sönnun.
Það er ekki útilokað að Rússar eða rússneskir hópar séu sekir en hingað til hafa ekki komið fram neinar sannanir sem benda til þess. Aðeins getgátur. Yfirlýsing á Telegram er ekki sönnun. Bandarísk og dönsk stjórnvöld hafa áður tengt hópana tvo við rússneska ríkið, en þau gögn hafa ekki verið birt, þau varða önnur mál en kælana og bandarískar stofnanir eru ekki sammála um hvort Z-Pentest starfi á vegum rússnesku herleyniþjónustunnar. Þjóðerni árásaraðilanna, ef það lægi fyrir, væri heldur ekki sönnun.
Fuglar, loftbelgir og pólsk flugskeyti
Listinn yfir „fjölþáttaárásir Rússa“ sem reyndust eiga sér hversdagslegar skýringar er orðinn ansi langur, eins og Thomas Fazi hefur tekið saman. GPS-truflunin á flugvél Ursulu von der Leyen yfir Búlgaríu í ágúst 2025 átti sér enga stoð í gögnum Flightradar24, sem sýndu gott GPS-merki alla leið og vélina níu mínútum á eftir áætlun, og forsætisráðherra Búlgaríu sagði engin gögn um truflanir. Skemmdirnar á sæstrengjum í Eystrasalti í nóvember 2024 rakti sænska slysarannsóknarnefndin til kínversks flutningaskips sem dró akkeri sitt eftir botninum, án þess að sönnur fyndust fyrir ásetningi. DHL-flugvélin sem fórst í Vilníus sama mánuð hrapaði að mati litháískra saksóknara vegna mannlegra mistaka. Eldurinn í spennistöðinni sem lokaði Heathrow í mars 2025 stafaði samkvæmt skýrslu breska raforkukerfisstjórans NESO af raka í spenni sem einkarekna flutningsfyrirtækið hafði vitað um síðan 2018 en aldrei lagfært.
Maðurinn sem flaug dróna inn í bannsvæði Frankfurt-flugvallar í október 2025 var 41 árs tómstundaflugmaður, flugvellinum í Vilníus var ítrekað lokað vegna loftbelgja sígarettusmyglara frá Hvíta-Rússlandi, og drónanum yfir stjórnarbyggingum í Varsjá stýrði 21 árs Úkraínumaður ásamt sautján ára hvítrússneskri kærustu, mál sem saksóknarar sögðu brot á flugreglum en ekki njósnir. Rannsókn hollenska blaðsins Trouw á um sextíu drónatilkynningum í ellefu löndum haustið 2025 fann aðeins fjögur tilvik með staðfestum rússneskum drónum, fjörutíu sem ekki var hægt að sannreyna og fjórtán sem reyndust flugvélar, þyrlur, skip eða stjörnur. Húsið í Wyryki í Póllandi sem sýnt var um allan heim sem sönnun um rússneska árás í september 2025 varð samkvæmt heimildum Rzeczpospolita fyrir flugskeyti úr pólskri F-16-þotu. Dróninn sem lokaði Vilníus-flugvelli og kallaði út NATO-orrustuþotu í september 2026 var fuglahópur. Dróninn sem „næstum hitti“ flugvél Zelenskís í Moldóvu sama mánuð sprakk samkvæmt moldóvskum yfirvöldum 160 kílómetrum frá flugvellinum. Og „CIA-skýrslunni“ um drónaárásir frá kaupskipum á Ítalíu, Spán og Frakkland, sem El Mundo birti, var hafnað af Macron og varnarmálaráðherra Ítalíu innan sólarhrings. Leiðréttingarnar fengu aðeins brot af þeirri umfjöllun sem ásakanirnar fengu.
Evrópa í vígahuga
Árásirnar koma á sama tíma og umræða fer fram um hvort Ísland þurfi leyniþjónustu, RÚV flytur sérstaka umfjöllun um „stigmögnun skuggastríðsins“ og hugtakið fjölþáttastríð er notað til að réttlæta hervæðingu, eftirlit og tortryggni í garð þeirra sem efast um yfirlýsingar NATO magnast.
Það sem við vitum er þetta: Matur skemmdist, búnaðurinn stóð opinn, en enginn hefur sýnt fram á hver hafi staðið að árásunum. Samt voru Rússar orðnir sökudólgarnir um leið, fyrst í niðurlagi RÚV 12. október og síðan efstir á lista Vísis yfir tilgátur. Þegar yfirlýsingar hulduhópa á Telegram eru svo látnar duga er umfjöllunin orðin dæmi um hvernig fjölmiðlar framleiða samþykki fyrir frekari hervæðingu og stríði við Rússa.
