2008 2.0 x2
—

NASA EHDC S/N 1008 114.8F

Við erum á leið inn í nýja efnahagskreppu, líkt og 2008, að minnsta kosti tvisvar sinnum verri. Íran hefur takmarkað aðgang að Hormúzsundi, þar sem ekki aðeins stór hluti olíu er fluttur heldur einnig ýmis hráefni og fljótandi náttúrugas (LNG). Markaðir hafa þegar byrjað að hækka verð á þessum vörum, en verðið mun halda áfram að hækka vegna þess að Bandaríkin og bandamenn þeirra eru ófærir um að enduropna þennan lífsnauðsynlega flutningsás, rétt eins og þeim tókst ekki að opna Rauðahafið í Aðgerðinni Prosperity Guardian.

Við munum líklega sjá þrefalda hækkun á olíuverði (allt að $180 miðað við verð fyrir stríðið), ekki bara þá hækkun sem þegar hefur átt sér stað (frá $60 í $90).

Þrír meginþættir munu stuðla að hruninu. Sá augljósasti er hækkandi hráefnaverð sem skilar sér í verðbólgu á matvælum, upphitun og byggingarefnum. Annar þátturinn er of mikil áhersla á bandarískan dal og bandaríska bankakerfið til að styðja vestræn ríki, þar á meðal Ísland. Þriðji þátturinn er hversu viðkvæmur nútíma vinnumarkaður er – hann mun hrynja við minnstu truflun og skapa endurgjafaráhrif á hina tvo þættina.

Olía er ekki aðeins notuð til að keyra bíla heldur einnig til flutnings vara, í ferðaþjónustu til að knýja flugvélar (þotueldsneyti er þegar tekið að hækka hratt) og sem orkugjafi í iðnaði. Fljótandi náttúrugas, eftir eyðileggingu Nord Stream-lagnanna, kemur að mestu frá Bandaríkjunum og Katar á hærra verði og stuðlar að hækkandi kostnaði við upphitun og iðnað. Þess vegna hafa mörg evrópsk iðnfyrirtæki sagt upp fólki og lokað verksmiðjum, þar sem þau hafa ekki getað keppt við orkukostnaðinn – og þetta var fyrir nýjustu átökin. Áburður, sem Evrópa neitar nú að kaupa frá Rússlandi og Hvíta-Rússlandi, er einnig mjög háður ríkjum við Persaflóa og flutningi í gegnum Hormúzsund. Þetta mun hafa áhrif á vaxtartíma og matvælaverð – sérstaklega á Íslandi sem flytur inn nánast öll matvæli. Þetta tekur tíma að skila sér í matvöruverslanir.

Of mikil áhersla á bandarískan dal og fjármálakerfið þýðir að bandarískar fjármálakreppur hafa jafn mikil áhrif á okkur og á Bandaríkjamenn. Alþjóðlega fjármálakreppan 2008 hófst í Bandaríkjunum en barst fljótt yfir til Evrópu, þar á meðal til Íslands. Bandaríkin gerðu mjög litlar breytingar á viðskiptalíkani sínu og eru nú enn fjármálavæddari og einokunarstýrðari en 2008. Gervigreind og tengdar greinar (eins og gagnaver) hafa veitt meirihluta þess litla efnahagsvaxtar sem orðið hefur undanfarin ár. Gervigreind hefur ekki skilað þeim fjárhagslega hagnaði sem réttlætir fjárfestingar og verðmat og er nú farin að vera viðurkennd sem bóla – stærri en þær fyrri bólur sem ollu fyrri hrunum. Skuldir vegna námslána, húsnæðislána og kreditkorta eru hærri nú en þær voru 2008. Tengsl Evrópu við bandarískar stofnanir hafa einnig aukist.

Nútíma vinnumarkaður er léttur á framleiðslu og þungur á þjónustu. Mörgum fyrrum framleiðslistöðvum hefur verið lokað og „endurheimtan“ í Bandaríkjunum og hér hefur farið í veitingastaði, heimilis-sendingar, þrifaþjónustu, einkabílastæði, forrit og hugbúnað frá þriðja aðila og ferðaþjónustu. Þetta eru greinar sem sveiflast mun hraðar í kreppu en framleiðsla, sem krefst menntaðra starfsmanna – oft í verkalýðsfélögum – sem ekki er hægt að segja upp og ráða aftur eins auðveldlega og sem hafa aðgang að lengri fjármögnun, þar sem þau vita að eftirspurn eftir framleiddum vörum mun halda áfram eftir kreppu. Þessar greinar treysta mikið á innflytjendur sem eru auðveldari að nýta og þola lægri laun. Viðskiptavinirnir eru ferðamenn og meðalstéttar innfæddir með ráðstöfunartekjur.

Samspil þessara þriggja þátta mun fljótt leiða til þess að hlutirnir fara úr böndunum. Hækkun olíuverðs mun gera flugferðir dýrari og draga úr ferðaþjónustu. Samdráttur í ferðaþjónustu mun fjarlægja viðskiptavini úr þjónustuiðnaðinum og leiða til uppsagna. Margir innflytjendur sem vinna þessi störf munu yfirgefa Ísland á slíkum markaði, sem fjarlægir auðveldast nýtanlega starfsfólkið. Hækkað matvælaverð og byggingarkostnaður mun hækka matvöruverð og húsnæðisverð, sem fjarlægir ráðstöfunartekjur eftirstandandi efri-meðalstéttar. Bandarísk efnahagskreppa mun einnig hafa áhrif á alþjóðlega vexti og bankakerfi, sem hækkar afborganir húsnæðislána og dregur enn frekar úr ráðstöfunartekjum – sem aftur dregur úr útgjöldum í þjónustuiðnaðinum. Þegar fólki er sagt upp eykst samkeppni um eftirstandandi störf, sem lækkar laun og samningamátt verkalýðsfélaga og leiðir til enn minni útgjalda.

Góðærið með óendanlegum vexti í ferðaþjónustu, stöðugri og ódýrri fjármögnun og lágum orkukostnaði er að ljúka – og við erum ekki tilbúin.

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Þórarinn Hjartarson

Í fyrri grein, Hver á þetta stríð í Úkraínu?, voru skoðaðar rætur og upphaf Úkraínustríðsins. Við vorum komin fram í apríl 2022. Atburðarásin fram …

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.