Xinjiang: Skökk mynd í vestrænum fjölmiðlum
—

Fá mál hafa fengið jafn einhliða umfjöllun á Vesturlöndum á síðustu árum og ástandið í Xinjiang-héraði í Kína. Myndin sem dregin er upp fyrir okkur er af menningarbundnu þjóðarmorði, milljónum manna í fangabúðum og algjörri eyðingu á lífsháttum Úígúra. Orðin eru þung og ásakanirnar alvarlegar.

En hvað ef raunveruleikinn er flóknari? Hvað ef þessi einfaldaða mynd þjónar stærri, geopólitískum tilgangi? Ný gögn og sjónarhorn frá fólki sem hefur raunverulega heimsótt og starfað á svæðinu gefa tilefni til að staldra við og spyrja gagnrýninna spurninga.

Til að skilja viðbrögð kínverskra stjórnvalda er nauðsynlegt að þekkja forsöguna, sem er oft vandlega klippt út úr umfjöllun vestrænna miðla. Áratugum saman glímdi Xinjiang við raunverulegt vandamál af völdum íslamskra öfgahópa, aðskilnaðarsinna og hryðjuverkamanna. Hreyfingar eins og ETIM (The Eastern Turkestan Islamic Movement) stóðu fyrir blóðugum árásum, ekki aðeins í Xinjiang heldur einnig í öðrum hlutum Kína, með það að markmiði að kljúfa héraðið frá Kína og stofna íslamskt ríki.

Þetta er ekki kínverskur áróður. Þetta eru sögulegar staðreyndir sem leiddu til þess að kínversk stjórnvöld skilgreindu sína nálgun út frá baráttu gegn „þremur öflum“: hryðjuverkum, aðskilnaðarstefnu og öfgatrúarstefnu.

Tvíþætt nálgun Beijing

Viðbrögð stjórnvalda voru hörð, sérstaklega á árunum í kringum 2017-2018. Annars vegar var það öryggisþátturinn: hert eftirlit og stofnun svokallaðra „starfsþjálfunar- og menntunarmiðstöðva“. Á Vesturlöndum var þetta samstundis kallað „fangabúðir“, en gögn frá svæðinu benda til að tilgangur þeirra hafi verið að uppræta öfgahyggju og kenna fólki færni til atvinnuþátttöku. Í skýrslu sem unnin var af hópi evrópskra fræðimanna og sérfræðinga árið 2021 er þessum miðstöðvum lýst sem af-öfgavæðingarstofnunum, og tekið fram að álíka aðferðum hafi verið beitt, meðal annars í Kasakstan og Indónesíu.

Hins vegar var það efnahagsþátturinn, sem fær nánast enga athygli á Vesturlöndum. Samhliða öryggisaðgerðum var gríðarlegum fjármunum veitt í uppbyggingu innviða í Xinjiang. Nýir hraðlestarteinar, flugvellir og heilu borgarhlutarnir hafa sprottið upp. Markmiðið var að takast á við rót vandans – fátækt og atvinnuleysi – sem oft eru gróðrarstía fyrir öfgastefnur. Hagvöxtur í héraðinu hefur verið gríðarlegur og lífskjör hafa batnað mikið.

Ásökunin um „þjóðarmorð“ stenst ekki skoðun

Alvarlegasta ásökunin er sú um þjóðarmorð. Hér hrynur vestræna frásögnin hins vegar algerlega.

  • Fjölgun íbúa: Lagaleg skilgreining á þjóðarmorði felur í sér ásetning um að útrýma þjóð. Samkvæmt opinberum manntalsgögnum frá Kína hefur Úígúrum hins vegar fjölgað í Xinjiang-héraði. Hlutfall þeirra af íbúafjölda héraðsins fór úr 45,8% árið 2010 í 51,1% árið 2018. Þetta samræmist einfaldlega ekki hugmyndinni um útrýmingu.
  • Alþjóðlegur stuðningur: Þegar 22 vestræn ríki sendu bréf til Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna árið 2019 og fordæmdu Kína, svöruðu 50 önnur ríki með bréfi þar sem þau lýstu yfir stuðningi við „árangur Kína í mannréttindamálum“. Það sem er athyglisverðast er að af þessum 50 ríkjum voru tugir ríkja með múslimameirihluta, þar á meðal stórveldi á borð við Sádi-Arabíu, Egyptaland, Pakistan og Íran. Af hverju er þessi hlið málsins aldrei dregin fram?

Þegar staðreyndir á borð við fjölgun íbúa og stuðning múslimaríkja eru skoðaðar, samhliða því samhengi sem hryðjuverkaógnin skapar, ætti það að fá okkur til að staldra við og spyrja: af hverju er frásögnin á Vesturlöndum svo einhliða?

Gæti verið að ásakanirnar um Xinjiang séu ekki eingöngu sprottnar af umhyggju fyrir mannréttindum, heldur séu þær einnig notaðar sem geopólitískt vopn? Það þarf ekki að líta framhjá því neikvæða sem kínversk stjórnvöld hafa gert eða þegar gengið hefur verið á mannréttindi. En við verðum að vera gagnrýnin á þá frásögn sem okkur er boðin. Veruleikinn í Xinjiang er flókinn og hefur þróast hratt frá árinu 2018. Með því að þrengja alla umræðu niður í efstastigs- upphrópanir um „þjóðarmorð“ erum við ekki aðeins að skekkja myndina, heldur erum við líka að gera lítið úr raunverulegum þjóðarmorðum sögunnar og loka augunum fyrir flóknu samspili efnahags, öryggis og stjórnmála.

Heimildir

Greinin birtist á bloggi Jökuls Sólbergs Auðunssonar 8. nóv.

Mynd: þrír eldri Úígúrar ræða mál á götu í Kashgar í Xinjiang. Frá Shutterstock.

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Þórarinn Hjartarson

Í fyrri grein, Hver á þetta stríð í Úkraínu?, voru skoðaðar rætur og upphaf Úkraínustríðsins. Við vorum komin fram í apríl 2022. Atburðarásin fram …

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.