Viðskiptasamningur ESB er uppgjöf fyrir Bandaríkjunum
—
Í gær gengu Evrópusambandið og Bandaríkin frá viðskiptasamningi um 15% tolla á flestar útflutningsvörur ESB til Bandaríkjanna, samningi sem Donald Trump Bandaríkjaforseti fagnaði sigri hrósandi og kallaði „þann stærsta allra“. Þótt samkomulagið hafi komið í veg fyrir enn harðari 30% tolla sem Washington hótaði, kalla margir í Evrópu þetta fullkomin ósigur, eða jafnvel skilyrðislausa uppgjöf fyrir Brussel.
Það er ekki erfitt að sjá hvers vegna. 15% tollurinn á vörur frá ESB sem fluttar eru til Bandaríkjanna er töluvert hærri en 10% tollurinn sem Brussel hafði vonast til að semja um. Á sama tíma, eins og Trump sjálfur stærði sig af, hefur ESB „opnað lönd sín með núll prósent tollum“ fyrir bandarískum útflutningi. Mikilvægast er þó að stál og ál frá ESB munu áfram bera drepandi 50% tolla þegar það er selt inn á bandarískan markað.
Þessi mismunur setur evrópska framleiðendur í verulega óhagstæða stöðu og hækkar kostnað mikilvægra atvinnugreina á borð við bílaiðnaðinn, lyfjaiðnaðinn og aðra hátækniframleiðslu. Þær greinar mynda undirstöðuna í 1,97 billjóna dala viðskiptasamband ESB við Bandaríkin. Þessar svokölluð „jöfnunaraðgerðir“ eru greinilega í hag Bandaríkjanna og neyða evrópsk hagkerfi til að taka á sig hærri kostnað til þess eins að viðhalda aðgangi að bandarískum mörkuðum.
Verra er að ESB hefur skuldbundið sig til að fjárfesta 600 milljarði dala í Bandaríkjunum, til lengri tíma 750 milljarða dala í orkukaup, og til að auka innkaup á bandarískum hergögnum. Þetta gerir Evrópu enn háðari Bandaríkjunum þegar kemur að orku og vopnum.
Pólitísk viðbrögð í Evrópu hafa verið hörð og franski ráðherrann Benjamin Haddad kallaði samninginn „ósanngjarnan“. Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, reyndi að kynna samninginn sem praktíska málamiðlun til að forðast allsherjar viðskiptastríð, en fáir létu sannfærast. Eins og stjórnmálaskýrandinn Arnaud Bertrand sagði á X: „Í skiptum fyrir allar þessar tilslakanir og tilfærslu auðæfa fær ESB … ekkert. Þetta líkist ekkert samningum á milli tveggja jafnstórra fullvelda. Það lítur frekar út eins og þeir ósanngjörnu samningar sem nýlenduveldin þröngvuðu upp á lönd á 19. öld, nema að í þetta sinn er það Evrópa sem er viðtakandinn.“
Nokkurn lærdóm má draga af þessu. Í fyrsta lagi ætti samkomulagið endanlega að mölva þá gamalgrónu goðsögn að ESB styrki aðildarríki sín með því að styrkja samningsstöðu þeirra. Í áratugi hefur Evrópubúum verið sagt að aðeins með því að sameinast í yfirþjóðlegan hóp gætu þeir haft nægilegan samtakamátt til að standa gegn alþjóðlegum stórveldum. Þetta var alltaf hentugur skáldskapur. Í raun er hið gagnstæða satt: ESB rýrir kerfisbundið getu einstakra þjóða til að bregðast á sveigjanlegan hátt við innri og ytri áskorunum út frá eigin efnahagslegu og pólitísku forgangsröðun. Stífur rammi evrópsku blokkarinnar – marglaga kerfi skirffinssku og ákvarðanatöku, langvarandi skortur á lýðræðislegri ábyrgð og kæfandi og yfirgengilegt regluverk – eykur aðeins þessa veikleika.
Með því að læsa Evrópuþjóðirnar í yfirþjóðlega spennitreyju hefur Brussel svipt þær verkfærum fullveldis – eigin iðnaðarstefnu, sveigjanleika í viðskiptum og orkusjálfstæði – sem þarf til að verja eigin hagsmuni. Þar að auki hefur ESB alltaf verið hugmyndafræðilega og strategískt bundið stefnu atlantisma – og sífellt meiri samþætting þess við NATO á undanförnum árum hefur aðeins dýpkað undirgefni Evrópu við Bandaríkin. Þessi aðlögun hefur orðið vandræðalega augljós undir stjórn von der Leyen.
Þar af leiðandi hefur ESB, langt frá því að gera Evrópu „sterkari saman“, valdið fordæmalausu tapi á áhrifum og sjálfstæði. Sambandið líkist nú einmitt því sem það átti að koma í veg fyrir: safni lénsríkja sem eru ófær um að móta sjálfstæða stefnu og hafa í auknu mæli verið smættuð niður í hlutverk efnahagslegs verndarsvæðis Washingtons.
Trump hefur ekki algerlega rangt fyrir sér þegar hann sakar ESB um að stunda ósanngjarna viðskiptahætti. Á síðustu tveimur áratugum hefur Brussel tekið upp ofur-verslunarsinnað, útflutningsdrifið hagvaxtarlíkan sem bælir kerfisbundið niður innlenda eftirspurn til að efla verðsamkeppni á heimsvísu en heldur innflutningi niðri. Með öðrum orðum hefur það stöðugt forgangsraðað viðskiptaafgangi fram yfir innri efnahagsþróun.
Þetta kerfi hefur kostað sitt. Evrópskir borgarar hafa greitt fyrir með stöðnun í lífskjörum, ótryggri atvinnu og langvarandi vanfjármögnun á opinberri þjónustu. Á sama tíma hafa viðskiptaríki ESB – einkum Bandaríkin – verið neydd til að taka á sig sívaxandi útflutningsafgang Evrópu, sem nærir sífellt ójafnari efnahagstengsl á alþjóðavísu.
Að finna nýtt jafnvægi var sannarlega löngu tímabært. En þessi samningur er versta mögulega tegund þesskonar breytinga. Í stað þess að nota tækifærið til að endurhugsa gallaða efnahagsstefnu – með því að hækka laun í Evrópu, auka innlenda eftirspurn og sætta sig við að útflutningur yrði ekki eins samkeppnishæfur í kjölfarið – hefur ESB með tvöföldu afli varið sama kerfi og hefur holað efnahagslega viðnámsgetu sambandsins að innan. Í stað þess að stefna að heilbrigðara hagkerfi sem er drifið áfram af heilbrigðari heimamarkaðsdrifinni hagvaxtarstefnu hefur Brussel kosið að viðhalda útflutningsdrifinni hugmyndafræði sinni hvað sem það kostar. Það þýðir að nú verður Evrópa berskjölduð fyrir auknum innflutningi, með vaxandi af-iðnvæðingu og hún verður enn háðari erlendum mörkuðum.
Greinin er skrifuð af fjölmiðlamanninum Thomas Fazi birtist fyrst á Unheard.
