Auðvaldið umbúðalaust
—

Ögmundur Jónasson
22. jan, ’25

Ævintýri H.C. Andersen um nýju fötin keisarans er skörp þjóðfélagsádeila sem beinist jafnt að þeim sem fara með völdin og hinum sem gera þeim það kleift með meðvirkni sinni. Það þurfti barnið, sem ekki hafði lært á meðvirknina, til að segja það sem satt var, að keisarinn væri klæðalaus, berstrípaður.

Sagan um klæðalausa keisarann er dýpri en virðist við fyrstu sýn og hægt að túlka í ýmsar áttir. Jafnvel fákænir keisarar sem látið hafa blekkjast af loddurum eins og í ævintýri H.C. Andersen hafa haft auð og völd og eru því ekki allslausir í þeim skilningi. Á hinn bóginn hafa þeir oftar en ekki öðlast völd með því að kúga fólk til hlýðni eða að þeim hefur tekist að skapa nægilega breiða samstöðu um sig í valdakerfum samfélagsins, jafnvel í samfélaginu öllu, til að fá viðhaldið stöðu sinni.

En veraldargengið er valt og er þar aftur komið að meðvirkninni og barninu.
Eitt lítið barn sem afhjúpar valdhafana getur orðið þeim að falli. Því meira sem ranglætið er í þjóðfélaginu þeim mun meira knýjandi verður að taka úr umferð börnin sem gætu tekið upp á því að upplýsa um rétt og rangt.

Nú gerist það að á forsetastól í öflugasta ríki veraldar er í þann veginn að setjast valdhafi – ekki keisari en ígildi keisara – Dónald nokkur Trump sem síður en svo skammast sín fyrir að ganga um klæðalaus, finnst það meira að segja aldeilis frábært. Hann vill hafa allt umbúðalaust.

Ég vil eignast Kanada, Grænland, já og Panamaskurðinn, segir Trump og bætir því við að vel komi til greina að beita efnahagsþvingunum og jafnvel vopnum til að ná þessu fram. En hvers vegna? Jú, vegna öryggishagsmuna. Og hverjir skyldu þessir öryggishagsmunir vera? Ekki stendur á svari. Öryggismálafulltrúi forsetans tilvonandi, Mike Waltz, sagði orðrétt í anda hins opinskáa tjáningarmáta: „Þetta snýst um sjaldgæfa málma, þetta snýst um auðlindir.“

En nú tók valdakerfið að signa sig. Ekki vegna inntaksins, enda öllum í stjórnkerfi heimsveldisins fullkomlega skiljanlegt að auðvaldið vilji láta tryggja sér hráefni og auðlindir, til þess sé jú ríkisstjórnin, Pentagon og CIA, og herstöðvarnar 900 víðs vegar um heiminn. Þetta er ekkert nýtt. Það sem er nýtt er að talað skuli svona opinskátt og umbúðalaust.

John Bolton, öryggismálafulltrúi frá fyrra kjörtímabili Trumps – þar til hann var rekinn – sagði í sjónvarpsviðtali fyrir fáeinum dögum að svona gæti Bandaríkjaforseti og hans menn ekki talað, þetta væri fáheyrt! Já, en ertu þá ósammála forsetanum tilvonandi, var hann spurður. Nei, síður en svo, bandarísk yfirráð yfir landsvæðum væru vissulega nauðsynleg, en það ætti að ganga frá öllu slíku í kyrrþey. Það væri miklu árangursríkara.

Reyndar hefur John þessi Bolton ekki alltaf verið sjálfum sér samkvæmur hvað þetta snertir eins og til dæmis þegar hann sagði fyrir framan sjónvarpsvélar að nauðsynlegt væri að Bandaríkjamenn réðu yfir olíuauðlindum Venesúela. Þess vegna yrði að losna við forseta þess lands.

En þá að barninu.

Julian Assange sat í fangelsi í Bretlandi í fimm ár án ákæru og dóms. Hann var reyndar lengur ófrjáls ferða sinna. Allt var það vegna þess að Bandaríkjastjórn vildi fá hann framseldan og dæmdan fyrir að upplýsa um stríðsglæpi Bandaríkjamanna og bandamanna þeirra. Mótmæli um allan heim og ötul barátta Wikileaks fréttaveitunnar, sem Íslendingurinn Kristinn Hrafnsson hefur stýrt síðustu ár, varð til þess að Bretar og Bandaríkjamenn gáfust á endanum upp og neyddust til að láta Assange lausan.

Frá Bretlandi var flogið með Julian Assange til heimalands hans, Ástralíu, með viðkomu á Maríanaeyjum, eyjaklasa í Eyjaálfu á stærð við Færeyjar og með svipaðan íbúafjölda. Þar var hann látinn koma fyrir dómara til að játa eina sök sem fáir skilja öðru vísi en sem málamynda sárabætur fyrir þá sem töpuðu málinu.

Maríanaeyjar urðu fyrir valinu vegna þess að þær eru hluti Bandaríkjanna. Það vissu fæstir enda gerðist það í kyrrþey árið 1986 að eyjarnar voru færðar undir bandaríska lögsögu.
En hvers vegna fengu eyjarnar þetta nafn? Það var vegna þess að við hæfi þótti að þær fengju nafn Maríönu af Austurríki, sem var Spánardrottning á 17. öld þegar Spánverjar slógu eignarhaldi sínu á eyjarnar, seldu þær síðan Þjóðverjum, svo fengu Japanir yfirráðin og síðan umsjón með eyjunum á millistríðsárunum af því að þeir voru réttu megin við sigurvegarana úr heimstyrjöldinni fyrri, og nú er það Washington sem þar ræður. Vopnavald, kaup og sala, sagan byrjar ekki með Grænlandi!

Með öðrum orðum, „barnið“ sem sýnt hafði fram á nekt heimsveldisins var látið játa á sig sekt á landsvæði sem nýlenduveldi fyrri og síðari tíma hafa ráðskast með. Á sinn hátt var þetta táknrænt.

Svo má leiða hugann að því hvort aðrir strípalingar í Washington sem þessa dagana fara mikinn um víða veröld og vilja ráðskast með allt og alla, Elon Musk og hans líkar, séu nokkuð frábrugðnir öðrum fautum sem í krafti auðs síns og valda hafa alla tíð sagt hvernig aðrir menn skuli sitja og standa.

En það nýja er að nú er þetta öllum augljóst. Við þetta verða hin margrómuðu „vestrænu gildi“ að engu, en auðvaldið stendur afhjúpað. Þarf ekki einu sinni barn til að benda á það.

Birtist áður í Morgunblaðinu 19. janúar

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.