Handan ESB og hnignun nýlenduveldanna
—
Í umræðunni um með eða á móti ESB er oftast horft fram hjá mjög mikilvægri efnahagslegri þróun á heimsvísu. Við erum vön því að leggja ofuráherslu á stöðu okkar gagnvart hinu vestur-evrópska hagkerfi, og svo ESB, hvort sem það er í gegnum samninga á borð við EES, eða tal um aðildarviðræður við sjálft bandalagið. Á þeim tíma höfum við sennilega ekki tekið nógu vel eftir því að efnahagslegt mikilvægi ESB fer hraðminnkandi á heimsvísu.
Árið 2004 stóð ESB fyrir um fjórðungi af heildarverðmætasköpun heimsins, en árið 2023 hafði þessi hlutdeild lækkað niður í 14,7% (International Monetary Fund, 2026). Á sama tíma hafa önnur svæði heimsins, t.a.m. Kína, Indland, Brasilía, Nígería, Indónesía, Víetnam o.fl., vaxið umtalsvert meira og hraðar. Þessi fyrrum „þriðja-heims“ ríki eru smátt og smátt að verða mikilvægari drifkraftar alþjóðlegrar framleiðslu, fjárfestinga og neyslu. Flestar hagspár benda til þess að þessi þróun muni halda áfram. Hlutdeild ESB í verðmætasköpun heimsins mun minnka og minnka á öllum sviðum. Þetta kemur meir að segja fram í skýrslum frá sambandinu sjálfu (European Commission, 2024).
Þegar horft er á ástæðurnar fyrir þessari neikvæðu þróun þá hafa stofnanir á borð við OECD (2025) vísað til atriða á borð við almennt veikan framleiðnivöxt, sundurleitan innri markað, öldrun íbúa, takmarkaða fjárfestingu, of flókið regluverk og svo vaxandi orkukostnað, sérstaklega vegna viðskiptaþvingana gegn Rússlandi og Íran. En það sem ekki er minnst á, en ætti að vera, er í raun það orð sem ríki Evrópusambandsins hafa skapað sér í tímans rás. Ef eitthvert ætti að velja sem lýsir því best, þá er það þetta: Hroki. Og þennan hroka höfum við einnig tileinkað okkur.
Það voru gömlu nýlenduveldin: Belgía, Frakkland, Þýskaland o.s.frv. sem fóru fremst í flokki við myndun þessa sambands. Við gætum verið blind á það að erindrekar Evrópuríkjanna tala og haga sér enn eins og meistarar heimsins; skipa öðrum þjóðum fyrir, styðja hernað og efnahagsþvinganir gegn þeim sem þeir dæma sem óþæga og halda í efnahagslega ný-nýlendustefnu í gegnum stofnanir sínar. En restin af heiminum sér þetta vel.
Ríki á borð við Kína og Indland þekkja þessa ömurlegu hlið evrópskrar yfirburðahyggju vel á eigin skinni. Nú þegar þær mjakast hægt en sígandi fram úr Evrópu, þá vaknar spurningin kannski; munu íbúar þessara ríkja sýna okkur meiri samúð og virðingu en Evrópa sýndi þeim?
Kannski, bara kannski, ættum við að fara brjóta odd af oflæti okkar sem Evrópuherra og fara að stunda diplómatíu við þá hluta heimsins sem eru í örustum vexti. Þá dugar ekki að haga sér eins og við gerðum gagnvart Namibíu í Samherjamálinu. Og kannski við ættum að hugsa um meira en meintan „pakka“ sem hnignandi heimsveldi eru að dingla fyrir framan okkur. Í raun er ekki um annað að ræða en að við lærum að hugsa og haga okkur eins og það sem við erum: Æ ómerkilegri hluti af stórum heimi. Við verðum að láta af Evrópuhrokanum, hvort sem við bindum okkur við þennan deyjandi mann í heiminum eða ekki.
Heimildir
European Commission. (2024). The future of European competitiveness: A competitiveness strategy for Europe. https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_en
International Monetary Fund. (2026). World Economic Outlook (April 2026): IMF DataMapper. https://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). OECD Economic Surveys: European Union and Euro Area 2025. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-european-union-and-euro-area-2025_5ec8dcc2-en.html
