Bólívía: Frumbyggjar og verkalýðssamtök mótmæla nýrri stjórn
—
Þúsundir frumbyggja, félagsmanna verkalýðssamtaka og aðgerðarsinnar lokuðu í vikunni vegum víðs vegar um Bólivíu í mótmælum gegn fyrirhugaðri einkavæðingu frumbyggjalanda. Stjórnvöld hafa brugðist við með táragasi, gúmmíkúlum og kylfuhöggum á yfir 100 mótmælendum og blaðamönnum, og lýst mótmælendum sem hryðjuverkamönnum og fíkniefnasmyglurum.
Í kosningum í október 2025 vann Rodrigo Paz forsetakosningar og lauk þar með 20 ára stjórn Hreyfingarinnar í átt að sósíalisma, MAS (AS/COA, 2025). Sigur Paz skýrist að hluta af stuðningsyfirlýsingu þriðja frambjóðandans, Samuel Doria Medina, og af miðjustefnu hans sem höfðaði til vinstrisinnaðra kjósenda sem voru óánægðir með klofning innan MAS-hreyfingariunnar (Americas Quarterly, 2025a). Paz tók við forsetaembættinu þann 8. nóvember 2025 með kosningaloforði um „kapítalisma fyrir alla“, valddreifingu, lægri skatta og ríkisfjárhagslegt aðhald (Al Jazeera, 2025a).
Tengsl við Washington
Áður en Paz tók við embætti fór hann til Washington og hitti embættismenn bandaríska utanríkisráðuneytisins og tryggði sér 3,1 milljarð dala lán frá Þróunarbanka Ameríkuálfanna (Americas Quarterly, 2025b). Bandaríska utanríkisráðuneytið hrósaði opinberlega Paz fyrir sigurinn og sagðist hlakka til að vinna með Bólívíu að því að „endurheimta efnahagslegan stöðugleika, auka vöxt einkageirans og efla öryggi“ (PBS NewsHour, 2025).
Þetta nána samstarf við Washington er ekki einskorðað við Paz-stjórnina. Stofnanirnar NED og IRI í Bandaríkjunum, sem eru beinlínis hannaðar til þess að hafa áhrif á stjórnmálaumhverfi í öðrum löndum, dældu fé í stjórnarandstöðuflokka og hægrisinnaða grasrótarhópa á á meðan MAS var við stjórnvölinn (Jacobin, 2019). Morales, fyrrum forseti, rak bandarísku „þróunarstofnunina“ USAID úr landinu árið 2013, einmitt á þeim forsendum að stofnunin reyndi að hafa áhrif á pólitík landsins (Al Jazeera, 2025b).
Afskipti Bandarískjanna af Bólivíu
Aðkoma Bandaríkjanna að innri málum Bólívíu á sér langa sögu. Milli 1963 og 1964 notuðu Bandaríkjaríkin leynilegt fjármagn, að mestu í gegnum CIA, til að hafa áhrif á stjórnmálaumhverfi Bólívíu og stuðla að valdaráni gegn kjörnum forseta landsins. Faðir Rodrigo Paz, Jaime Paz Zamora, sem stjórnaði 1989 til 1993, var með náin tengsl við stjórnvöld í Washington og innleiddi einkavæðingar- og fríverslunarstefnu sem voru áður óþekktar í sögu landsins (Responsible Statecraft, 2025). Þetta er kunnuglegt mynstur í rómönsku Ameríku: stjórn sem lokar landinu fyrir bandarískum hagsmunum er skipt út fyrir stjórn sem opnar landið, leitar sér lánafjár til Washington og býður aftur til landsins þeim stofnunum sem fyrri stjórn rak á dyr.
Mótmælin sem nú geisa benda til þess að stuðningurinn við MAS og stefnu hennar sé enn til staðar og að fylgjendur þessarar stefnu séu meira en fúsir til að berjast gegn stjórnmálum sem ógnað geta réttindum frumbyggja og réttindum alþýðunnar. Varaforseti Edmand Lara, sem áður naut trausts alþýðuhreyfingarinnar, hefur þegar slitið tengsl við Paz og fordæmt ofbeldi lögreglu (Bouchard, 2026).
Þessir atburðir í Bólivíu eru hluti af stærri herferð sem miðar að því að kremja pólitíska andstöðu alþýðunnar í rómönsku Ameríku við auðvaldsöflin og bandaríska hagsmuni. Venesúela, Mexíkó, Kúba, Níkaragva og nú Bólivía hafa í raun verið helstu skotmörk Trump-stjórnarinnar sem lítur greinilega á þessi lönd sem hluta af sínum bakgarði. Því miður hefur fréttaflutningurinn frá þessum atburðum nánast alfarið fylgt þeirri línu sem lögð er í Washington. Meira er sjálfstæði fjölmiðlanna nú ekki. Þess vegna er sérlega mikilvægt að bæði horfa gagnrýnum augum á það sem fram fer í þessum heimshluta um þessar mundir og leita upplýsinga frá fólkinu sjálfu. Alþýða þessara landa þarf sárlega á stuðningi að halda.
Heimildir og ítarefni
Al Jazeera. (2025a, 20. október). Bolivia elects centre-right Rodrigo Paz as president. https://www.aljazeera.com/news/2025/10/20/bolivia-elects-centre-right-rodrigo-paz-as-president
Al Jazeera. (2025b, 17. október). A right-wing run-off: What to know about Bolivia’s presidential election. https://www.aljazeera.com/news/2025/10/17/a-right-wing-run-off-what-to-know-about-bolivias-presidential-election
Al Jazeera. (2025c, 26. nóvember). A timeline of CIA operations in Latin America. https://www.aljazeera.com/news/2025/11/26/a-timeline-of-cia-operations-in-latin-america
Americas Quarterly. (2025a, 18. nóvember). Reaction: Paz wins Bolivia’s presidency. https://americasquarterly.org/article/reaction-paz-wins-bolivias-presidency
Americas Quarterly. (2025b, 13. nóvember). Bolivia’s foreign policy reset. https://www.americasquarterly.org/article/bolivias-foreign-policy-reset
AS/COA. (2025, 20. október). Rodrigo Paz wins: Bolivia’s electoral context in five charts. https://www.as-coa.org/articles/rodrigo-paz-wins-bolivias-electoral-context-five-charts
Bouchard, J. (2026, 20. maí). Bolivia: Paz government using lawfare against protesters, „Terrorists“ and „Drug Traffickers“. CounterPunch. https://www.counterpunch.org/2026/05/20/bolivia-paz-government-using-lawfare-against-protesters-terrorists-and-drug-traffickers
Jacobin. (2019, 18. nóvember). A coup in Bolivia, yet again. https://jacobin.com/2019/11/coup-bolivia-history-evo-morales-jeanine-anez
PBS NewsHour. (2025, 20. október). Rodrigo Paz wins presidential runoff, becoming Bolivia’s first conservative leader in decades. https://www.pbs.org/newshour/world/rodrigo-paz-wins-presidential-runoff-becoming-bolivias-first-conservative-leader-in-decades
Responsible Statecraft. (2025, 23. október). Bolivia shocker: Dark horse comes out of nowhere to win presidency. https://responsiblestatecraft.org/bolivia-election-paz
