Hvað er svona slæmt við markaðsvæðingu að hætti ESB?
—

Ég hef verið spurður ögn út í þetta eftir orðaskipti sem ég átti á mánudag á Samstöðinni við félaga í Evrópuhreyfingunni sem ólmur vill með Ísland inn í ESB; kveðst vera hlynntur blönduðu hagkerfi og í ESB væri séð til þess að slíkt kerfi væri eins og best verður á kosið með neytendavernd og samkeppniseftirliti. Svo væru það gildin sem þar væru i hávegum höfð, frelsi til orðs og æðis. Ekki mætti gleyma þeim. Þetta var nokkurn veginn svona.

Umræða um gildin er að sjálfsögðu lykilatriði en læt þau þó liggja á milli hluta að sinni; verð þó að segja að ég tel ástæðu til að horfa gagnrýnið á hvert stefnir innan margra ríkja Evrópu og Evrópusambandsins sjálfs hvað tjáningarfrelsi og önnur mannréttindi varðar. Þar liggur farvegurinn augljóslega í átt til skerðingar á réttindum og aukinnar valdstjórnar. Má sjá þessa mörg dæmi sem vert er að ræða áður en tekin er afstaða til inngöngu í ESB.

En það var blandaða hagkerfið og markaðsvæðingin sem ég ætlaði að nefna því út í það hef ég verið spurður sem áður segir.

Í Evrópu hafa flest ríki blandað hagkerfi sem kallað er óháð því hvort þau eru innan eða utan ESB. Slagurinn stendur því ekki um hið blandaða hagkerfi sem slíkt heldur fremur blönduna í kerfinu, hvað eigi að vera á hendi almannavaldsins og hvað eigi að ganga til fjárfesta.

Ég er afdráttarlaust þeirrar skoðunar að innviðir samfélagsins eigi að vera félagslega reknir og haldið utan seilingar þeirra sem vilja nota þá til að maka krókinn. Innviði eigi með öðrum orðum að reka á samfélagslegum forsendum en gróðahugsun haldið þar utandyra.

Þarna liggur meginþunginn í gagnrýni minni á Evrópusambandið. Það hefur beinlínis gengið fram fyrir skjöldu, tekið innviði hvern af öðrum og krafist markaðsvæðingar. Síðast var það raforkan áður hefur verið tekist á um ýmsa þætti velferðarþjónustunnar. Um þetta hafa verið mikil átök sem ég þekki mjög vel til af vettvangi evrópskrar verklýðshreyfingar frá því á síðari hluta tíunda áratugarins og fram á þennan dag. Þetta er með öðrum orðum, markaðsvæðing að hætti ESB.

Þótt vinstri menn og hægri menn kunni að greina á um hve langt eigi að ganga i markaðsvæðingu samfélagsins þá held ég að mörgum hrjósi hugur við því að allri Evrópu skuli miðstýrt inn í tiltekið mót að þessu leyti og af slíkri harðdrægni að sektir liggi við sé ekki farið að settum fyrirmælum.

Við getum tekist á um hvernig hagkerfi okkar og samfélagsskipan allri skuli háttað en lýðræðislegur vilji almennings hlýtur að eiga sinn sess. Svo er ekki í Evrópusambandinu. Það er orðið að miðstýrðu bákni sem beitt er í þágu markaðsafla sem vilja hagnast á grunnþörfum samfélagsins. Átökin snúast um þetta: samfélag og lýðræði, um fólk og fjármagn.

Ég ætla að voga mér í lokin að segja að þetta snúist líka um það sem stundum hefur verið kallað heilbrigð skynsemi. Hún gengur út á það að eitt kunni að vera rétt hér en rangt þar og heppilegt hér en óheppilegt þar. Evrópusambandið er ekki mikið gefið fyrir þessa tegund af skynsemi, vill hafa allt undir straujárni. Ég er hins vegar mikið gefinn fyrir þessa hugsun.
Það er kannski þess vegna sem ég er lítið gefinn fyrir ESB.

Birtist á heimasíðu Ögmundar Jónassonar https://www.ogmundur.is þann 4. febrúar.