Vísindi og fréttamennska í eftirmála Covid
—

Jón Karl Stefánsson
26. feb, ’24

Mjög athyglisverð frétt kom á heimasíðu vísis.is á dögunum. Fréttin sem ber nafnið „tvær alvarlegar hliðarverkanir fundust í viðamikilli rannsókn“ fjallar um nýlega rannsókn á aukaverkunum vegna bóluefna gegn covid. Í grein Vísis er áhersla lögð á að rannsóknin staðfesti „hversu sjaldgæfar hliðarverkanir bóluefnanna eru“ og svo að tvær nýjar sjaldgæfar aukaverkanir hafi komið fram í rannsókninni.

Vandamálið er að þetta er ekki það sem kemur fram í vísindagreininni.

Um er að ræða grein sem birtist í tímaritinu Vaccine þann 12. febrúar s.l. Rannsóknin, sem var fjármögnuð af bandaríska lyfjaeftirlitinu (CDC) og náði til 99.068.901 bólusettra einstaklinga í löndum sem notast við hið einkavædda tilkynningakerfi The Global COVID Vaccine Safety (GCoVS) Project þar sem meirihlutinn fékk BNT162b2 (Pfizer/BioNTech), mRNA-1273 (Moderna) eða ChAdOx1 (AstraZeneca) bóluefni. Rannsóknin skoðaði 13 ákveðnar tegundir aukaverkana sem tengdust tauga-, blóð- og æðasjúkdómum og hafa áður komið fram sem mögulegar aukaverkanir. Átta af þessum aukaverkunum voru algengari en áður var talið. Þetta voru taugasjúkdómarnir Guillain-Barré heilkenni (GBS) og bráð dreifð heilahimnubólga (Acute Disseminated Encephalomyelitis – ADEM), Blóðsjúdómarnir bláæðasegi í heila (Cerebral Venous Sinus Thrombosis – CVST), blóðflagnafæð (Thrombocytopenia), ónæmisblóðflagnafæð (Immune Thrombocytopenia), lungnasegarek (Pulmonary Embolism) og „splanchnic vein“ segamyndun (Splanchnic Vein Thrombosis  – SVT);  og svo hjartabólga (Myocarditis) og gollurhússbólga (Pericarditis).

Í heildina benti rannsóknin á nokkur forgangsöryggismerki sem tengjast mismunandi bóluefnum og skömmtum, sérstaklega varðandi taugasjúkdóma, blóðsjúkdóma og hjarta- og æðasjúkdóma. Vísindamenn greinarinnar héldu því ekki fram að þessi rannsókn sýndi hversu lítil hætta væri af þessum lyfjum. Hins vegar væri mikilvægt að túlka þessar niðurstöður í samhengi við takmarkanir rannsóknarinnar og heildarávinninginn af bólusetningu.

Takmarkanir á rannsókninni

Þessar aukaverkanir eru í raun nokkuð áhyggjuefni, sérstaklega í ljósi þeirra vankanta sem tekið er fram í greininni að séu á þessari rannsókn. Miðað við framkomna lýsingu á aðferðafræði rannsóknarinnar er mikilvægt að hafa eftirfarandi í huga:

Langtímaáhrif voru ekki skoðuð:

Rannsóknin gerði enga tilraun til að kanna langtímaáhrif COVID-19 bóluefna. Áherslan var á athugun á svokölluðum aukaverkunum af sérstökum áhuga (AESI) innan 0–42 daga eftir bólusetningu. Langtímaáhrif þurfa venjulega lengri eftirfylgnitíma umfram 42 daga. Hönnun rannsóknarinnar, sem felur í sér afturskyggna athugunaraðferð með ákveðnu áhættubili eftir bólusetningu hentar einungis til að bera kennsl á bráða- til skamms tíma skaðleg áhrif frekar en langtíma niðurstöður.

Útilokun á ákveðnum tegundum skaðlegra áhrifa:

Rannsóknin beindist að þrettán afmörkuðum sjúkdómum sem voru valdir á grundvelli mikilvægis þeirra fyrir öryggismerki sem komu fram í fyrri rannsóknum. Þetta þýðir að önnur hugsanleg skaðleg áhrif sem ekki voru með í þessum þrettán skilyrðum voru ekki í skoðuð í þessari rannsókn. Þó að þessi aðferð geri nákvæma skoðun á þessum tilteknu sjúkdómum mögulega, útilokar hún í eðli sínu önnur skaðleg áhrif sem ekki voru fyrir fram skilgreind sem hluti af umfangi rannsóknarinnar.

Rafræn heilsugögn vanmeta algengi:

Rannsóknin byggði á rafrænum heilsugögnum, sem fanga ekki öll tilvik skaðlegra áhrifa. Þeir sem fengu skaða af völdum bóluefnanna, en tilkynntu þau ekki í rafræna heilsugátt eru ekki með í þessari rannsókn. Ekki er tekið fram hvort framin hafi verið rannsókn á því kerfi sem notast er við í rannsókninni (Global Vaccine Data Network™ – GVDN®) en þessar tölur geta verið mjög háar. Rannsókn á tilkynningum til lyfjayfirvalda í Bandaríkjunum sem framkvæmd var árið 2006 leiddi til dæmis í ljós að allt að um 94% af þeim aukaverkunum sem komu fram voru ekki tilkynntar. Það þýðir að fyrir hverja eina tilkynningu voru nærri 16 tilkynningar óskráðar. Slíka rannsókn þyrfti að framkvæma á GVDN til að fá nákvæmari mynd á það hversu algengar aukaverkanirnar eru í raun.

Rannsóknin er mjög stór og mikilvæg en það er erfitt að fá úr henni þær niðurstöður sem Vísir dró úr þeim. Eins og greint er frá í greininni sem vísað er í, þá er rík ástæða til að rannsaka betur þær aukaverkanir sem þessi nýju lyf geta borið með sér. Þeir sem skaðast af völdum þeirra verða þá betur í stakk búnir til að fá þá hjálp sem þeir þurfa í kjölfarið og þá fyrst er hægt að bera saman ágóða og áhættu fyrir hvern aldurs- og áhættuhóp á þessum lyfjum. Það merkilega við þessa frétt er sem sagt það að hún er ekki í samræmi við fréttaefnið sjálft, vísindagreinina og rannsóknina sem hún fjallar um. Það er áhyggjuefni.

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Þórarinn Hjartarson

Í fyrri grein, Hver á þetta stríð í Úkraínu?, voru skoðaðar rætur og upphaf Úkraínustríðsins. Við vorum komin fram í apríl 2022. Atburðarásin fram …

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.