SAGNFRÆÐINGAR TALA UM NATÓ OG 30. MARS 1949
—

Ögmundur Jónasson
11. apr, ’24

SAGNFRÆÐINGAR TALA UM NATÓ OG 30. MARS 1949
Morgunblaðið er í miklu hátíðarskapi þessa dagana. Tilefnið talið vera ærið, NATÓ 75 ára.

Varðberg fengið til að fræða og upplýsa

Til þess að aðstoða ríkisstjórnina við hátíðahöldin hefur verið gerður samstarfssamningur við Varðberg, helsta stuðningsfélag NATÓ hér á landi til áratuga og snýr samstarfið að “kynn­ingu og fræðslu á sviði ör­ygg­is- og varn­ar­mála, í tengsl­um við 75 ára af­mæli stofn­sátt­mála Atlants­hafs­banda­lags­ins.”
Í tilkynningu á vef Stjórnarráðsins segir að samstarf utanríkisráðuneytisins við Varðberg hafi alltaf verið með miklum ágætum og “stuðlað að upp­lýstri umræðu og fræðslu um ör­ygg­is- og varn­ar­mál í gegn­um tíðina. Það er mik­il­vægt að efla upp­lýsta umræðu um gildi banda­lags­ins á þess­um tíma­mót­um… “ (Mbl., 27. mars).


Sagnfræðingur kallaður til vitnis um “breytta ásýnd” NATÓ

Þessi tímamót sem utanríkisráðuneytið vísar til voru síðan til umfjöllunar í Dagmálum Morgunblaðsins og í blaðinu sjálfu, hinn fjórða apríl, á sjálfan afmælisdaginn.

Þar var rætt við Guðna Th. Jóhannesson, forseta Íslands, sem í þessu viðtali var aðallega sagnfræðingur því þannig var hann kynntur til sögunnar.

Og sagnfræðingurinn, Guðni Th. Jóhannesson, rakti sögu NATÓ og skýrði síðan út það sem þeir Bjarni utanríkisráðherra kalla tímamót í sögu bandalagsins, það er að segja “inn­rás Rúss­lands­hers í Úkraínu”. Þá hafi orðið al­gjör kafla­skil “sem sjá­ist hvað best í því að Finn­ar og Sví­ar hafi ákveðið að ör­yggi ríkj­anna sé best tryggt með aðild að banda­lag­inu.” Segi Guðni “það risa­stórt skref í sögu þess­ara ríkja.”

Og enn hefur blaðið eftir Guðna að stuðningur Íslend­inga við aðild að NATO hafi sjald­an eða aldrei verið meiri og vitnar blaðamaður síðan beint í orð hans: „Aðild Finna og Svía hef­ur breytt ásýnd banda­lags­ins stór­kost­lega að þessu leyti hér á þess­um hluta jarðkringl­unn­ar.“

Aðsúgur að Alþingi og grjótkast

Í Dagmálsviðtalinu sem Morgunblaðið rekur síðan fjallar Guðni Jóhannesson um 30. mars 1949 og segir m.a.:

“Aðsúg­ur var gerður að Alþingi og hörð átök urðu á Aust­ur­velli þar sem m.a. tára­gasi var beitt og aðild Íslands svo samþykkt und­ir grjót­kasti í mikl­um darraðardansi 30. mars 1949. Guðni seg­ir að þá nótt og þar á eft­ir hafi menn staðið vörð um heim­ili Bjarna Bene­dikts­son­ar eldri, þáver­andi ut­an­rík­is­ráðherra, og Ólafs Thors, for­manns Sjálf­stæðis­flokks­ins. Þá rifjar hann upp að leyfi hafi feng­ist til hler­ana á sím­um þeirra sem þóttu ógna ör­yggi rík­is­ins til þess að ganga úr skugga um að menn hefðu ekki vald­arán í hyggju eða eitt­hvað slíkt. Guðni seg­ir hit­ann í mönn­um hafa að hluta helg­ast af kröf­unni um þjóðar­at­kvæði. Frek­ar en að Alþingi af­greiddi viðamikið mál af þessu tagi með einni lít­illi þings­álykt­un skyldi þjóðin eiga síðasta orðið.”


Svo eru til aðrir sagnfræðingar

Ekki er neinu logið hér. En til eru þeir sagnfræðingar sem myndu hafa lagt áherslu á ýmsa aðra þætti sem aftur hefðu gefið allt aðra mynd en þá sem þrenningin, Morgunblaðið, Bjarni og Guðni draga upp.
Það er til dæmis mikil einföldun á sögu NATÓ á síðari árum að staðnæmast við innrás Rússa í Úkraínu án þess að fjalla um grundvallarbreytinar á áherslum bandalagsins, útþenslu til austurs, kröfum um aukna vígvæðingu og íhlutun bandalagsins utan þess svæðis sem aðildarríkin taka til – allt óháð hernaði Rússa í Úkraínu.

Breytt ásýnd Norðurlandanna

Guðni segir að innganga Svía og Finna í NATÓ sé “risa­stórt skref í sögu þess­ara ríkja,” og að þetta skref “hafi breytt ásýnd banda­lags­ins stór­kost­lega að þessu leyti hér á þess­um hluta jarðkringl­unn­ar.“
En hér skortir á að botnað sé með mun víðari skírskotun til að fá heillega mynd. Þannig myndi sá sagnfræðingur sem þetta skrifar vilja velta því fyrir sér á hvern hátt innganga einkum Svía sé “risastórt skref”. Í Svíþjóð er nefnilega að vakna umræða um þessi efni þegar það nú rennur upp fyrir mönnum að samhliða inngöngunni í NATÓ er bandaríski herinn að fá aðstöðu fyrir hertól sín víðs vegar um Svíþjóð í ætt við það sem Danir og Norðmenn eru einnig að heimila, opna lönd sín fyrir hernaðarumsvifum Bandarikjamanna í á þann hátt sem aldrei hefur verið áður. Í þessu samhengi má spyrja hvort það sé aðeins ásýnd NATÓ sem sé að taka breytingum, hvort ásýnd Norðurlandanna sé ekki eining að gera það og að Ísland sé þar engin undatekning þótt Svíþjóð sé augljósasta dæmið. Víða á þeirri sömu jarðarkringlu og hér hefur verið nefnd er horft til Norðurlandanna í forundran yfir fylgispekt þeirra við hernaðaröflin, skort á sjálfstæði og sjálfsvirðingu. Þykir mörgum sú ásýndarbreyting dramtísk en á sllt annan hátt en rakið var í afmlisumfjöllun Morgunblaðsins.

Hvítliðar, fangelsisdómar og svipting kjörgengis og kosningaréttar

Varðandi mótmælin á Austurvelli 30. mars 1949 þá þykir mér undarlegt af hálfu sagnfræðings og fjölmiðils, sem vill láta taka sig alvarlega, að láta ósagt um hvítliðana sem réðust á mótmælendur á Austurvelli og síðan réttarhöldin í kjölfarið þar sem tuttugu einstaklingar voru dæmdir til fangelsisvistar og átta af þeim sviptir kjörgengi og kosningarétti, nokkuð sem var ekki leiðrétt fyrr en árið 1957. Guðni víkur að hlerunum sem beitt var “til þess að ganga úr skugga um að menn hefðu ekki vald­arán í hyggju eða eitt­hvað slíkt.”
Þeir sem létu mynda pólitíska ofbeldissveit til að berja á mótmælendum, nýttu sér tök sín á ríkisvaldinu til að fá þá dæmda suma hverja til fangelsvistar og svipta kosningarétti og kjörgengi, hleruðu síðan forsvarsfólk úr verkalýðshreyfingu og stjórnmálum “til þess að ganga úr skugga um að menn hefðu ekki vald­arán í hyggju eða eitt­hvað slíkt.” Eitthvað mikið vantar hér inn í til að fá raunsanna og sanngjarna mynd af þessum atburðum.

Tvær andstæðar fylkingar

Án þess að hafa þessa mynd skýra fyrir hugskotssjónum skilja menn illa það sem á eftir kom því eftir þassa atburði má heita að þjóðin hafi verið klofin í tvær fylkingar og til urðu samtök sem þessar tvær fylkingar samsömuðu sér við, annars vegar Samtök hernámsandstæðinga, síðar herstöðvarandstæðinga, og nú Samtök hernaðarandstæðinga og hins vegar Varðberg, samtök um vestræna samvinnu og alþjóðamál.
Báðar þessar hreyfingar eru vissulega til en þurfa að hafa mismikið fyrir lífinu.


Ríkisstjórnin styrkir Varðberg með fjármunum okkar allra!

En áður en sá sagnfræðingur sem hér skrifar lýkur máli sínu leyfir hann sér að mótmæla því að sitt skattfé til ríkisins verði látið renna til Varðbergs – samtaka með NATÓ merkið á bréfshaus sínum – enda algerlega ósammála því að þau samtök hafi “stuðlað að upp­lýstri umræðu og fræðslu um ör­ygg­is- og varn­ar­mál í gegn­um tíðina”.

Sjá, Nató við Rauða borðið

Sjá, Vilja úrögn úr NATÓ

Notaðu vinstri og hægri örvatakkana til að fletta greinum.

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

„Staðgengill“ CIA: Hið sanna hlutverk Sádi-Arabíu í 11. september afhjúpað

Kit Klarenberg

Aldarfjórðungi eftir 11. september beinast spjótin að Sádi-Arabíu. Kit Klarenberg rýnir í dómsskjöl sem benda til að CIA hafi ráðið í það minsta tvo …

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum deginum

Billy Bob

Þriðja heimsstyrjöldin tekur á sig mynd og stigmagnast með hverjum degi sem líður. Mikilvægt er að skilgreina skýrt og ótvírætt öflin á bak við …

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Evrópa í krísu – tengist það ekki ESB?

Tjörvi Schiöth

Mótmælin, óeirðirnar og ófriðurinn í Evrópu eru enn eitt dæmið sem sannar að það sem ESB-sinnar sögðu fyrir þessar kosningar 29. ágúst—allur fagurgalinn, gylliboðin …

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Grænlandssamningur og sókn Bandaríkjanna á Norðurslóðum

Þórarinn Hjartarson

Marco Rubio kom til Íslands í gær (mánudag) og verður fram að hádegi í dag. Hann er á Evrópureisu sem öll gengur fyrst og …

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Þetta er verkaskipting – ekki „fráhvarf frá Úkraínu“

Billy Bob

Bandarískt „fráhvarf frá Úkraínu“ er lygi. Þetta er verkaskipting. Ákveðinni frásögn er nú haldið stíft að okkur. Að Trump sé að „hverfa frá“ Úkraínu. …

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Ísland gerði rétt í að segja „nei“ við ESB

Thomas Fazi

Á laugardaginn höfnuðu Íslendingar tillögu ríkisstjórnarinnar um að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið: 52,8 prósent kusu gegn tillögunni en 47,2 prósent með henni. …

Nýjustu greinar

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Úkraínustríð breytist í Evrópustríð – en áfram er það bandarískt stríð

Þórarinn Hjartarson

Í fyrri grein, Hver á þetta stríð í Úkraínu?, voru skoðaðar rætur og upphaf Úkraínustríðsins. Við vorum komin fram í apríl 2022. Atburðarásin fram …

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Rannsókn Thomas Fazi á meintu fjölþáttastríði Rússa

Ólöf Benediktsdóttir, Glenn Diesen

Ítalski blaðamaðurinn og rithöfundurinn Thomas Fazi tók sér nýlega fyrir hendur að rannsaka sannleiksgildi fullyrðinga um meintar fjölþáttaógnir Rússa. Hann uppgötvaði að flestar fullyrðingar …

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Standa Rússar á bak við árásir á frystiskápa?

Andri Sigurðsson

Aðfaranótt 2. nóvember var gerð árás á frystiskápa og kæla matvöruverslana í sjö Evrópulöndum. Að minnsta kosti tveir kælar hér á landi urðu fyrir …

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Heimir Már, Þorgerður Katrín og Ólafur Ragnar

Einar Ólafsson

Þann 29. október síðastliðinn gerði framkvæmdastjóri Flokks fólksins, Heimir Már Pétursson, athugasemd við færslu Macrons forseta Frakklands á samfélagsmiðlinum X varðandi Rússland og Úkraínu …

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Hver á þetta stríð í Úkraínu?

Þórarinn Hjartarson

Pútín og Rússlandsstjórn bera ein og einhliða ábyrgð á stríðinu í Úkraínu. Það er afstaða íslenskrar stjórnmálastéttar í heild sem og opinber afstaða vestrænna …

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Atkvæðagreiðsla SÞ um Kúbu – hvað segir hún um heimsástandið?

Einar Ólafsson

28. október 2026 voru greidd atkvæði á allsherjarþingi SÞ um tillögu um að binda endi á viðskiptabann Bandaríkjanna á Kúbu. Sambærilegar tillögur hafa verið …

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

„Hræddu líftóruna úr bandarískum almenningi“

Jökull Ari Haraldsson

Þetta voru ráð Arthurs Vandenbergs, formanns utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar, til Harry S. Trumans forseta. Á árunum eftir endalok seinni heimsstyrjaldar var uppgangur kommúnista mikill í …

Arabískar nætur   

Arabískar nætur   

Katjana Edwardsen

Eitt eigum við öll sameiginlegt: við búum í ríkjum – öðru nafni löndum – sem flest hver njóta alþjóðlegrar viðurkenningar (sum að vísu aðeins …

Leita

Notaðu örvatakka til að velja niðurstöðu og Enter til að opna. Escape lokar leitinni.

Sláðu inn leitarorð.