Um samræmi í siðferðilegri afstöðu
—
Ákvörðun Loga Einarssonar og annarra evrópskra ráðherra um að þrýsta á útilokun Rússlands frá Feneyjatvíæringnum er sett fram sem siðferðileg afstaða gegn innrásinni í Úkraínu. Slík afstaða á að byggjast á grundvallarreglum um ábyrgð og réttlæti. En án samræmis er hún lítils virði.
Á sama tíma og þessi krafa er sett fram eru aðgerðir Ísraels á Gaza ekki aðeins harðlega gagnrýndar á alþjóðavettvangi heldur til rannsóknar hjá alþjóðlega sakamáladómstólnum vegna meintra stríðsglæpa og glæpa gegn mannkyni. Saksóknari dómstólsins hefur farið fram á handtökuheimildir, meðal annars á hendur Benjamín Netanjahú.
Jafnframt hefur alþjóðadómstóllinn talið að trúverðugar vísbendingar séu fyrir hendi um aðgerðir sem kunna að falla undir bann við þjóðarmorði, og hefur krafist tafarlausra úrbóta. Þetta eru þyngstu ásakanir sem alþjóðakerfið getur sett fram. Samt ríkir þögn um menningarlega útilokun.
Það sama gildir um Bandaríkin, sem hafa ítrekað beitt hervaldi, meðal annars gagnvart Íran, án þess að það hafi haft sambærilegar afleiðingar á alþjóðlegum menningarvettvangi. Þetta er ekki tilviljun. Þetta er mynstur.
Reglurnar sem vísað er til virðast ekki vera algildar siðferðisreglur heldur sveigjanleg viðmið sem beitt er eftir pólitískum hagsmunum. Sum ríki eru dæmd og útilokuð. Önnur njóta þagnar og áframhaldandi þátttöku.
Ef útilokun á Feneyjatvíæringnum er réttlætanleg vegna stríðs, mannréttindabrota eða jafnvel gruns um þjóðarmorð, þá hlýtur sú regla að gilda jafnt um alla. Ef hún gerir það ekki er ekki um siðferðilega afstöðu að ræða heldur valkvæða réttlætingu.
Slík tvöföldni grefur undan trúverðugleika Evrópu þegar hún talar um gildi, réttarríki og mannréttindi. Hún sendir þau skilaboð að þessi gildi séu ekki algild, heldur bundin við það hver brýtur þau.
Menningin á ekki að vera vettvangur fyrir slíkt tvöfalt siðgæði. Ef hún á að bera siðferðilegt vægi verða allir að lúta sömu reglum. Annars er hún ekki lengur tjáning frelsis og sannleika heldur tæki valds.
Höfundur er myndlistarmaður.
