Styrjöld ríkir um allan heim. Þetta er stríð sem hefur varað öldum saman, mannskæðasta og heiftarlegasta stríð sem mannkynið hefur staðið frammi fyrir. Vígvellirnir eru ekki einungis á yfirlýstum átakasvæðum, heldur í hverjum bæ, hverjum vinnustað, hverju heimili og jafnvel í hverjum og einum huga. Þetta er stéttabaráttan; baráttan milli þeirra sem eiga og stjórna, og svo allra hinna. Þetta er barátta um kerfi; kerfi sem gerir litlum hópi fólks mögulegt að arðræna verkalýðinn, eigna sér auðlindir heimsins, stunda lobbýisma sem tryggir að þær reglur sem henta þeim eru settar fram. Lögin vernda þennan minnihluta gegn kröfum meirihlutans.

Allt of lítið er gert úr hetjunum sem byggðu upp verkalýðshreyfingar um allan heim. Þetta fólk lagði á sig erfiði og baráttu sem er stundum erfitt að ímynda sér. Upphafsfólk verkalýðshreyfinganna setti sig í mikla hættu. Baráttan hófst áður en réttindi sem við tökum sem sjálfsögðum hlut í dag voru til staðar. Þá voru engir verkfallssjóðir, engar atvinnuleysisbætur, enginn örorkulífeyrir eða kjarasamningar. Þeir sem stóðu fyrir fyrstu verkföllunum þurftu að þola tekjumissi, jafnvel hungur; stimplun og hótanir, félagslega útskúfun og jafnvel alvarlegt ofbeldi. Hetjurnar sem stóðu dögum og vikum saman í verkfallsvörslu gerðu þetta ekki einungis fyrir sjálfa sig, heldur fyrir okkur öll. Það er þeim, og einungis þeim, að þakka að kjör okkar eru þó eins góð og þau eru í dag. Það er þeim að þakka að við höfum sjúkratryggingar, atvinnuleysisbætur, lágmarkshvíldartíma, trúnaðarmenn, lágmarkslaun, launaþrep, verkfallssjóði og ótal önnur réttindi. Ég mæli sterklega með að lesa bækur á borð við Baráttan um brauðið og Fyrir sunnan, eftir Tryggva Emilsson til að fá góða innsýn inn í þá miskunnarlausu baráttu sem háð var gegn því fólki sem lagði á sig að byggja upp verkalýðshreyfinguna.

Á engum tímapunkti í þessari baráttu sáu fyrirtækjaeigendur og fylgisfólk þeirra í heimi stjórnmálanna ástæðu til að gefa verkalýðnum einfaldlega þau réttindi og kjör sem krafist var. Þvert á móti reyndu þau allt sem í valdi þeirra stóð til þess að kremja hverja baráttu sem verkalýðurinn stóð fyrir. Einstaklingar sem töluðu um kjör vinnandi fólks voru reknir og þeir útskúfaðir; sérstakar ofbeldissveitir, Hvítliðar, voru settar á laggirnar til þess að berja á þeim sem dirfðust að standa verkfallsvakt; verkalýðsbaráttufólk var fangelsað og kært, þau voru áreitt, og miskunnarlausar áróðursherferðir voru settar í gang í gegnum fjölmiðlana sem fyrirtækjaeigendurnir áttu og/eða stjórnuðu. Allt var reynt til þess að halda kjörum og lífsgæðum þeirra sem sköpuðu verðmætin fyrir þessi fyrirtæki eins lágum og mögulegt var. Verkafólk átti að sýna æðruleysi og vera þakkátt.

En verkalýðurinn vann hverja baráttuna á fætur annarri. Þeir sigrar komu í krafti sterkasta vopns þeirra; vopni samstöðunnar. Sú samstaða var styrkt af hugsjón; hugsjón um samfélag jafningja, samfélagi þar sem fyrirtækin voru í eigu þeirra sem unnu í þeim, í samfélagi þar sem réttindi fólks voru í fyrirrúmi og fólk bæri virðingu hvort fyrir öðru. Þetta var oftast eitthvert form af sósíalisma: Kommúnismi, anarkismi eða sósíalismi. Trúin á þetta samfélag jafningja kveikti eld í brjósti og veitti styrk.

Það var aldrei markmiðið að láta staðar numið við einstaka kjarabætur. Þær voru einungis þrep í áttina að réttlátara samfélagi þar sem alþýðan var valdefld og samvinna, ekki samkeppni, réði ríkjum. En kynslóðirnar sem byggðu upp velferðarkerfið náðu ekki lengra. Þær réttu okkur keflið til að taka baráttuna á næstu þrep. En við stöndum enn með keflið og höfum ekki hafið hlaupið enn.

Það eru stórar hindranir í veginum. Í gegnum allan þann tíma sem alþýðan hefur stundað verkalýðsbaráttu hafa andstæðingar hennar; áðurnefndir fyrirtækjaeigendur, notað fé sitt skynsamlega til að finna nýjar og nýjar leiðir til þess að brjóta alþýðubaráttuna niður. Ein sú elsta er að finna leiðir til þess að láta alþýðuna berjast innbyrðis; koma ákveðnum hópum innan hennar í hár saman. Þetta getur verið á grunni pólitísks ágreinings; þjóðernisuppruna, kyns og hvers annars þáttar sem gæti greint verkalýðinn í sundur. Þannig tekst að koma upp ósætti sem drepur samstöðuna. Þetta er aðferð sem er ætíð í notkun, æ lúmskari og við föllum fyrir þessum aðferðum aftur og aftur.

Áðurnefnd aðferðarfræði ofbeldisins er svo alltaf í gildi. Hvítliðasveitirnar sem stofnaðar voru á Íslandi áttu sér hliðstæður um heim allan. Frægastar þeirra eru ofbeldissveitir fasista og svo nasista. Í öllu tali um það hvort þeir hafi verið „sósíalistar“ eða ekki, þá gleymist að megintilgangur þeirra í upphafi var einfaldlega að berja þá sem stóðu í vegi fyrir þeim; einkum verkalýðsforkólfum. Þetta voru sveitir sem voru gerðar út af fyrirtækjaeigendum. Annað form ofbeldis er framfylgt af þeirri sveit sem samkvæmt landslögum hefur einkaleyfi á ofbeldi: Lögreglunni. Hún framfylgir ýmsum lögum sem snjallir lögfræðingar, oft á vegum fyrirtækjaeigenda hafa komið á fót. Þau vernda að jafnaði rétt fárra til að eiga ekki einungis framleiðslutækin sjálf, heldur einnig afrakstur sameiginlegrar vinnu þeirra sem starfa í þeim.

Baráttan er alþjóðleg, slagorðið hefur ætíð verið „öreigar allra landa, sameinist“. Þetta er ekki síst vegna þess að hið sama gildir um fyrirtækjaeigendurna. Þeir sjá ekki einungis heiminn sem sinn leikvöll, heldur líta þeir á velheppnaða verkalýðsbaráttu í einu landi sem ógn fyrir sig í öðrum löndum. Þeir beita því miskunnarlaust þeim vopnum sem þeir hafa yfir að ráða; t.d. efnahagsþvingunum í krafti yfirburðastöðu þeirra á mörkuðum heimsins, eða jafnvel herafla þar sem hætta er á að alþýðan nái völdum og myndi samfélag sem gæti virkað sem fyrirmynd og hvatning fyrir alþýðuna í þeirra eigin ríkjum. Hverja tilraun til þess að mynda slík samfélög verður, og skal kremja, með öllum tiltækum ráðum.

Eitt öflugasta vopnið er svo stjórn yfir upplýsingum; áróður. Hann er kapítuli út af fyrir sig, en áróður er nokkuð sem er einungis á færi hinna fjársterku og pólitískt áhrifaríku. Áróður er skipulögð herferð til að breiða út ákveðið sjónarmið, segja ákveðna hlið sögunnar og hafa áhrif og stjórn yfir hugum fjöldans.

Alþýða nútímans hefur misst dampinn. Baráttueldurinn sem bjó í hjörtum þeirra sem færðu okkur þau réttindi sem við höfum hefur kulnað hjá alltof mörgum. Við erum fórnarlömb áróðurs, skeytingarleysinsins og gleymskunnar. Í hvert sinn sem við hættum að vera á varðbergi bregst eignastéttin við og færir sér það í nyt.

Mynd á forsíðu: „Félagar í varnarliði verkalýðsins“. Mynd fengin frá vef ASÍ.